1 juli 2026
Alıkıtijacoha thojobıtiji, ojonong, hijaronong matho wadjilinong. Bétijka tatang to Adajali mıng. [Ondertiteling: Ik groet onze voorouders, familie, broeders en zusters. Met de kracht van Adajali]
Parytjhore maro. Eropo ana mandong. Penapé kétényéng yasakaré kong. Tamushi parytjhore maro. [Ondertiteling: Met mijn kracht. Hier zijn wij. We moeten sterk zijn, familie, waar je ook vandaan komt. Met de zegen van Tamushi]
Goedemiddag, Good afternoon, Bon Tardi.
Ik groet u allen, en alle gemeenschappen die vandaag samenkomen om Keti Koti te herdenken en te vieren.
Mijn Inheemse namen zijn Kabadaro, Kumakayare: trotse nazaat van de Lokono en de Kaliña. Vandaag sta ik hier namens de Inheemse volkeren, de oorspronkelijke bewoners van Suriname, de Guyana’s en het Caribisch gebied. Ik spreek mijn dank en respect uit aan onze voorouders. Dankzij hun wijsheid en veerkracht ben ik als nazaat hier aanwezig.
Sinds de komst van Columbus werden onze voorouders aangeduid als ‘Indianen’. Vandaag herkennen wij onszelf als Inheemse volkeren: de oorspronkelijke bewoners. Ons verhaal begon niet met de komst van de kolonisator.
Toen de eerste schepen arriveerden, waren onze gebieden al duizenden jaren bewoond. Samenlevingen met eigen talen, bestuurssystemen, handelsnetwerken en kennis van leven in harmonie met de natuur.
Tijdens de koloniale periode werden Inheemse volkeren geconfronteerd met geweld, verdrijving, Inheemse slavernij en bijna-uitwissing. Toch gaven zij niet op. Zij verdedigden hun land, hun vrijheid en hun waardigheid.
Suriname was geen leeg land. De Amerika’s waren geen onbeschreven bladzijde. Wij waren er. En wij zijn er nog steeds. De namen en verhalen van onze voorouders verdienen erkenning.
Twee jaar geleden klonk vanaf deze plek: “Neem ons mee na de komma.” Vandaag verdiepen wij die oproep: Besluit met ons, niet over ons.
Daarom stel ik deze vraag: Wanneer en hoe worden de rechten van oorspronkelijke bewoners eindelijk wettelijk verankerd?
Inheemse en ook onze Marron gemeenschappen in Suriname moeten, meer dan drie eeuwen na het begin van de kolonisatie, nog steeds strijden voor collectieve grondenrechten, zeggenschap over hun leefgebieden en erkenning. In mijn moeders geboortedorp, waar mijn navelstreng begraven ligt, wordt grond weggegeven zonder inspraak van de inheemse bewoners. Zandgravers vernietigen het land van mijn familie en mijn voorouders.
Tegelijkertijd hebben wij stappen gezet. Inheemse perspectieven krijgen een plaats binnen wetenschappelijk onderzoek naar de doorwerking van slavernij en kolonialisme. En er ontstaat ruimte voor praktijkgericht onderzoek naar actuele Inheemse vraagstukken en hun betekenis voor het heden. Maar kunnen wij die doorwerking werkelijk begrijpen, zolang de Inheemse geschiedenis onvoldoende is onderzocht vanuit Inheems perspectief?
Wij als Inheemse gemeenschap, in al onze pluriformiteit, werken zelf aan de versterking van onze positie, cultuurbehoud, bewustwording en kennisoverdracht. Er is beweging.
Maar erkenning alleen is niet genoeg. De volgende stap is samenwerking. Investeer samen met de Inheemse gemeenschap in cultuurherstel, onderzoek, vernieuwend onderwijs en kennisoverdracht. Zodat toekomstige generaties leren dat de geschiedenis van Suriname niet volledig kan worden verteld zonder de oorspronkelijke bewoners.
In die geest herdenken én vieren wij Keti Koti: het écht verbreken van de ketenen. Vrijheid vraagt om waarheid en verbondenheid. Om erkenning van het verleden en rechtvaardigheid in het heden.
Dit is onze Inheemse bijdrage aan Schouder aan schouder: samen optrekken als gelijkwaardige partners.
Laat deze dag een belofte zijn: dat niemand wordt vergeten, niemand wordt uitgesloten, en dat iedere gemeenschap haar geschiedenis en cultuur doorgeeft aan volgende generaties.
Teté bitho harhanrong dı oma [Ondertiteling: Moeder, U bent altijd bij mij]
Paporone owyn kétényeng – Laten wij één vuist vormen
Dank u wel.