Op 6 november vond de zevende editie van de Docentendag in Amsterdam plaats, dit keer in het prachtige gebouw van Het Scheepvaartmuseum. Docenten uit het primair en voortgezet onderwijs, samen met andere professionals uit het educatieve veld, kwamen van heinde en verre bijeen voor een dag vol verdieping rondom een belangrijk thema: de doorwerking van het slavernijverleden in het onderwijs.

De dag begon met een hartelijke ontvangst door moderator Sarita Bajnath. Met haar energie en scherpte wist zij de toon te zetten: een open en veilige sfeer waarin ruimte was voor zowel serieuze gesprekken als lichte momenten van humor. Een belangrijke balans, gezien de zwaarte van het onderwerp.

NiNsee-voorzitter Linda Nooitmeer opende vervolgens de dag met een inspirerend voorwoord. Ze benadrukte het belang van het erkennen van de doorwerking van het slavernijverleden in onze samenleving en wees op de noodzaak van een inclusieve Zwarte Canon. Deze canon, vertelde ze, biedt een perspectief dat vaak nog ontbreekt: dat van de nazaten zelf en is essentieel voor een completer geschiedenisonderwijs.

Inzichten uit onderzoek

Aansluitend bracht keynote speaker Joandi Hartendorp een pakkend verhaal over haar onderzoek naar de manier waarop het slavernijverleden wordt behandeld in het voortgezet onderwijs. Ze schetste een helder beeld van de hiaten in het curriculum en gaf concrete aanbevelingen om deze leemtes op te vullen. Voor veel aanwezigen bood haar lezing nieuwe inzichten en praktische handvatten om dit onderwerp beter te behandelen in de lessen.

Na de inspirerende plenaire sessie verspreidden de deelnemers zich door het Scheepvaartmuseum voor een reeks verdiepende workshops. De keuze was breed, elke workshop had een eigen invalshoek, maar stuk voor stuk waren ze allen gericht op het bespreekbaar maken van het slavernijverleden in het onderwijs.

Kunst als ingang

In een lichte ruimte vol schilderijen en prenten nam Bart Krieger, kunsthistoricus, de aanwezigen mee in een workshop over de kracht van kunst. Op een tafel lagen afbeeldingen van historische kunstwerken en hedendaagse interpretaties van slavernij. Bart legde uit hoe kunst als een spiegel kan werken, die niet alleen verhalen vertelt maar ook gevoelens oproept. Met een schilderij van een slavenopstand als voorbeeld liet hij zien hoe een kunstwerk het gesprek in de klas op gang kan brengen. “Laat de leerlingen eerst kijken, vragen stellen en voelen,” benadrukte hij. Deelnemers werkten vervolgens in kleine groepen aan creatieve opdrachten om kunst zelf in te zetten als lesmateriaal.

Zelfreflectie en bewustwording

Een verdieping verderop was het stil, op het zachte geruis van stemmen na. Naomi Nagtegaal, docent PO, leidde een intensieve sessie waarin de deelnemers werden uitgedaagd om zichzelf onder de loep te nemen. Op grote vellen papier stonden woorden als ‘vooroordeel’, ‘privilege ’en ‘onbewuste aannames’. “Begin bij jezelf,” zei Naomi. “Hoe kun je leerlingen bewust maken van hun blik, als je je eigen vooroordelen niet herkent?” De deelnemers vulden persoonlijke vragenlijsten in en wisselden ervaringen uit. Sommigen keken bedachtzaam, anderen schreven driftig mee. Het was een confronterende, maar waardevolle ervaring, zoals één deelnemer verwoordde: “Ik dacht dat ik al open stond, maar dit laat zien hoe diep vooroordelen kunnen zitten.”

Praten over racisme in de klas

Ondertussen zat een andere groep in een kring, geleid door Jillian Emannuels, alias de Instant Pedagoog. Jillian straalde warmte en energie uit terwijl ze vertelde hoe zij gevoelige onderwerpen als racisme bespreekbaar maakt in haar lessen. Ze introduceerde praktische methoden om een veilige omgeving te creëren. Een voorbeeld was een rollenspel, waarin deelnemers zich verplaatsten in de gevoelens van leerlingen die met racisme te maken krijgen. “Het begint bij luisteren,” benadrukte ze. “Luister echt naar wat leerlingen zeggen, zonder meteen te corrigeren.” De workshop zat vol praktijkvoorbeelden en gaf de deelnemers concrete tools om deze thema’s op een respectvolle en empathische manier aan te pakken.

Dwalen door de geschiedenis

Wie liever even de praktijk losliet, koos voor een rondleiding door de tentoonstelling Schaduwen op de Atlantische Oceaan. Onder leiding van curator Suze Zijlstra verkenden de deelnemers een indringende collectie van voorwerpen en verhalen uit de slavernijgeschiedenis. Suze vertelde over de persoonlijke geschiedenissen achter de objecten. De rondleiding riep vragen en emoties op. Sommigen deelnemers waren zichtbaar geroerd, terwijl anderen juist in discussie gingen over hoe deze verhalen het beste overgebracht kunnen worden op leerlingen.

De dag werd afgesloten met een plenair gesprek waarin ervaringen en inzichten werden gedeeld. Tijdens de aansluitende borrel werd er verder nagepraat en werden nieuwe verbindingen gelegd. Deelnemers keerden huiswaarts met nieuwe kennis, inspiratie en praktische tools om het onderwijs inclusiever en rechtvaardiger te maken en hopelijk uiteindelijk ook de samenleving.

Foto’s door Les Adu