Tijdens de presentatie van twee historische vooronderzoeken op donderdag 3 april is een confronterende kant van de Leidse geschiedenis onthuld. Zowel het stadsbestuur als de Universiteit Leiden bleken in meerdere opzichten betrokken bij het koloniale en slavernijverleden. De onderzoeken, uitgevoerd door historici Ligia Giay, Emma Sow en Sjoerd Ramackers van de Universiteit Leiden, brengen uiteenlopende dwarsverbanden in kaart tussen Leiden en slavernij, van de 17e eeuw tot na de dekolonisatie in 1945.

De onderzoeksresultaten zijn gebundeld in twee rapporten: één over de stad Leiden en haar samenleving, en één over de rol van de universiteit. Hoewel Leiden geen directe havenstad was en geen eigen VOC- of WIC-kamer had, blijkt uit de bevindingen dat Leidse bestuurders, burgers, ondernemers en wetenschappers via andere routes actief deelnamen aan koloniale structuren en slavernijsystemen.

Zo investeerden Leidse geldschieters in de West-Indische Compagnie (WIC), produceerden arbeiders in de stad uniformen voor het koloniale leger, en kwamen kansarme jongens via de Leidse Kweekschool voor Zeevaart op koloniale schepen terecht. Leidse militairen werden ingezet om koloniaal gezag te handhaven in ‘de overzeese gebieden’. Eén van de meest sprekende voorbeelden betreft Johan van der Maersche, burgemeester van Leiden in de 18e eeuw, die tegelijkertijd eigenaar was van een suikerplantage in Suriname waarop tot slaaf gemaakte mensen werkten.

Ook binnen de universiteit is het koloniale verleden zichtbaar. Leidse wetenschappers deden onderzoek met koloniale objecten, waaronder menselijke schedels, en droegen bij aan wetenschappelijke theorieën die raciale ongelijkheid legitimeerden.

Reacties van bestuur en universiteit

Burgemeester Peter Heijkoop noemt de uitkomsten “confronterend maar essentieel” en benadrukt het belang van erkenning: “Het verleden werkt door in het heden. Om recht te doen, moeten we deze verhalen onder ogen zien. Dit is een belangrijk en tot nu toe onderbelicht onderdeel van onze geschiedenis.” Het stadsbestuur geeft aan de rapporten grondig te zullen bestuderen en in gesprek te willen gaan met de stad over mogelijke vervolgstappen. Beluister hier een geluidsfragment met een reactie van burgemeester Peter Heijkoop.

Ook de Universiteit Leiden toont zich betrokken. Collegevoorzitter Annetje Ottow onderstreepte tijdens de presentatie het belang van zelfreflectie: “We hebben als universiteit een verantwoordelijkheid om kennis te bevorderen – ook over onze eigen rol in het koloniale en slavernijverleden.” Lees meer via Sleutelstad.

De volledige rapporten zijn openbaar beschikbaar via de Universiteit Leiden.