Herdenking 79e sterfdag Anton de Kom

Herdenking 79e sterfdag Anton de Kom

Bij het Nationaal Ereveld Loenen is op 24 april schrijver, activist en verzetsstrijder Anton de Kom herdacht. De herdenking markeerde de 79e sterfdag van de in Suriname geboren activist. In augustus 1944 werd Anton de Kom door de nazi’s opgepakt. Op 24 april 1945 bezweek hij in Sandbostel, onderdeel van concentratiekamp Neuengamme.

“Het is heel belangrijk dat wij hem herdenken. Hij is een held voor ons allemaal. Wit of zwart, voor iedereen”, zegt Linda Nooitmeer, bestuursvoorzitter NiNsee. “Dit soort helden moeten we laten voortleven. Omdat zijn nalatenschap ons verder brengt in de strijd die we op dit moment nog met elkaar voeren over gelijkheid.”

‘Een van de weinige echte helden’

Anton de Kom was zijn tijd vooruit, oordeelt kenner en hoogleraar West-Indische Letteren Michiel van Kempen. “Hij is voor mij een van de weinige echte helden. Hij streed in Suriname tegen het kolonialisme en besloot in Nederland opnieuw te vechten tegen de Duitse bezetter. Hij polariseerde niet. Hij zette wit niet tegenover zwart.”

In 1934 publiceerde Anton de Kom zijn boek ‘Wij Slaven van Suriname’, een aanklacht tegen de koloniale overheersing en een pleidooi voor vrijheid en gelijkheid. De Kom zat vervolgens gevangen in Suriname en werd door het koloniale gezag op een boot gezet naar Nederland. Daar aangekomen sloot hij zich tijdens de Tweede Wereldoorlog aan bij het verzet.

Massagraf

In augustus 1944 arresteerden de nazi’s De Kom, vanwege zijn werk voor de illegale pers. Kort voor de bevrijding overleed Anton de Kom in Sandbostel, onderdeel van concentratiekamp Neuengamme. Zijn lichaam werd geïdentificeerd in een massagraf en in 1960 werd de Kom herbegraven.

Een van de sprekers tijdens de herdenking was burgemeester Ton Heerts van Apeldoorn. “Het wordt tijd dat meer mensen weten wie deze man was. En wie hij nog steeds is. Want zijn stem klinkt nog door, voor wie wil luisteren”, zei Heerts. “Het is zijn tragedie, dat de waarde van zijn inspanningen pas lang na zijn dood erkend zou worden”, zei Heerts verder. “Hij was vanaf het begin van de oorlog betrokken bij het verzet tegen de nazi’s. Want onrecht en onderdrukking waren er om bestreden te worden. Of het nu ging om slavernij, uitbuiting van contractarbeiders in de koloniën, discriminatie van mensen van kleur, schending van arbeidersrechten in Nederland of het nietsontziende antisemitisme van de nazi’s.”

Ook verwees de burgemeester van Apeldoorn in zijn toespraak naar het stilstaan van de ‘beladen kant van onze geschiedenis’. “Bijvoorbeeld bij het aandeel van Nederland in de jodenvervolging in de Tweede Wereldoorlog en in de kille behandeling van de Joden die de oorlog overleefden. Maar ook langer geleden, bij het aandeel van Nederland in de slavernij. En bij de gevolgen daarvan, die doorwerken tot op de dag van vandaag. Precies datgene waar Anton de Kom aandacht voor vroeg.”

Anton de Kom is drager van het Verzetsherdenkingskruis. Deze onderscheiding bestaat sinds 19 december en is ingesteld ter gelegenheid van de 35e herdenking van de bevrijding. De onderscheiding is bestemd voor deelnemers aan het verzet tegen de bezetters van Nederlands grondgebied in de Tweede Wereldoorlog. Aan ruim 15.000 mensen is het voor hen aangevraagde kruis toegekend.

In 2020 kreeg de verzetsstrijder een plek in de Canon van Nederland, een thematisch overzicht van de vaderlandse geschiedenis. Het kabinet bood in 2023 aan zijn nabestaanden excuses aan ‘voor het leed dat hij en zijn gezin hebben ondervonden door toedoen van de toenmalige Nederlandse autoriteiten’.

Lees meer via Omroep Gelderland en via de NOS.